-उमाजी म. केळुसकर / चित्रायन
दृश्यम’ ही भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एक अत्यंत लोकप्रिय आणि रोमांचक सस्पेन्स-थ्रिलर फ्रेंचायझी आहे, जिने प्रेक्षकांच्या मनावर अफाट राज्य केले आहे. २०१५ मध्ये आलेल्या पहिल्या भागापासून ते २०२२ मधील ‘दृश्यम २’ च्या अभूतपूर्व यशापर्यंत, विजय साळगावकर आणि त्याच्या कुटुंबाची संघर्षकथा प्रेक्षकांसाठी नेहमीच आकर्षणाचे केंद्र राहिली आहे. आता या मालिकेचा अखेरचा आणि अत्यंत रंजक अध्याय ‘दृश्यम : द कन्क्लुजन’ प्रेक्षकांच्या भेटीला आला असून, यात विजयची नवीन चाल आणि पोलिसांचा कसलेला तपास यांच्यातील चुरशीचा सामना एका निर्णायक वळणावर पोहोचला आहे.
भारतीय चित्रपटसृष्टीत काही कथा अशा असतात ज्या केवळ मनोरंजनापुरत्या मर्यादित न राहता प्रेक्षकांच्या मनाचा ताबा घेतात. असाच एक अविस्मरणीय प्रवास म्हणजे ‘दृश्यम’ फ्रँचायझीचा विस्तार, ज्याने प्रेक्षकांना एका थक्क करणाऱ्या मानसिक आणि बौद्धिक संघर्षात अडकवून ठेवले आहे. जेव्हा जेव्हा चित्रपटगृहांच्या बाहेर रांगा लागतात आणि प्रेक्षकांच्या मनात एकच नाव घर करून जाते ते म्हणजे विजय साळगावकर. हा तोच सामान्य माणूस आहे, ज्याने कुटुंबाचे रक्षण करण्यासाठी कायदा, पोलीस यंत्रणा आणि संपूर्ण व्यवस्थेशी असा काही लढा दिला की ज्याचे दाखले आज चित्रपटसृष्टीत दिले जातात. या मालिकेच्या पहिल्या आणि दोन्ही भागाने जी लोकप्रियता मिळवली, तिने थ्रिलर चित्रपटांची व्याख्याच बदलून टाकली आहे. आता या मालिकेचा अंतिम अध्याय प्रेक्षकांच्या भेटीला २ ऑक्टोबर रोजी चित्रपटगृहात प्रदर्शित झाला आहे, ज्याने संपूर्ण चित्रपट जगतात एक वेगळीच खळबळ उडवून दिली आहे.
या संपूर्ण प्रवासाची सुरुवात तशी साऊथच्या मल्याळम चित्रपटसृष्टीपासून झाली होती, जिथे मोहनलाल यांनी साकारलेल्या पात्राने प्रेक्षकांना खिळवून ठेवले. मल्याळम भाषेतील त्या अप्रतिम कथेचे हिंदी रूपांतर जेव्हा अजय देवगणच्या रुपात पडद्यावर उतरले, तेव्हा या कथेने एक वेगळाच उच्चांक गाठला. एका सामान्य केबल व्यवसायीपासून ते कुटुंबासाठी कोणत्याही थराला जाणाऱ्या एका कर्तव्यदक्ष पित्यापर्यंतचा विजय साळगावकर यांचा प्रवास थक्क करणारा आहे. २०१५ मध्ये जेव्हा या कथेचा पहिला भाग प्रदर्शित झाला, तेव्हा कोणालाही अंदाज नव्हता की हा चित्रपट भारतीय प्रेक्षकांच्या मनावर इतके खोलवर राज्य करेल. चित्रपटातील प्रत्येक पात्र, मग ती विजयची पत्नी नंदिनी असो, किंवा त्याच्या दोन मुली असो, प्रत्येक जण या संकटात समरस झालेला दिसतो. विशेष म्हणजे, या संपूर्ण कथेचा मूळ पाया कुठल्याही महानायक किंवा ॲक्शन हिरोवर आधारित नाही, तर एका सर्वसामान्य माणसाच्या बुद्धिमत्तेवर आणि त्याच्या सिनेमाच्या अफाट वेडावर उभा आहे. विजय साळगावकर हा असा व्यक्ती आहे जो पोलिसांच्या कडक पहारा आणि चौकशीतही आपल्या कुटुंबाला सुरक्षित ठेवण्यासाठी चित्रपट बघून शिकलेल्या क्लृप्त्यांचा वापर करतो. ही साधीच पण अत्यंत प्रभावी कल्पना प्रेक्षकांना कायमची आपलीशी वाटली.
पहिल्या भागाच्या यशान्यानंतर जेव्हा २०२२ मध्ये दुसरा भाग आला, तेव्हा प्रेक्षकांच्या अपेक्षा शिगेला पोहोचल्या होत्या. दुसऱ्या भागाने केवळ बॉक्स ऑफिसवरच रेकॉर्ड मोडले नाहीत, तर प्रेक्षकांच्या बौद्धिक कुतूहलाला एका नव्या पातळीवर नेऊन ठेवले. पोलिसांची भूमिका साकारणाऱ्या कलाकारांनी विजयच्या पाठीमागे लावलेला ससेमिरा आणि प्रत्येक वेळी विजयची एक पाऊल पुढे असणारी चाल प्रेक्षकांना खिळवून ठेवणारी ठरली. आता जेव्हा या मालिकेचा शेवटचा आणि निर्णायक टप्पा समोर आला आहे, तेव्हा प्रेक्षकांच्या मनात अनेक प्रश्न घर करून राहिले आहेत. या संपूर्ण प्रवासात विजयची भूमिका साकारणाऱ्या अजय देवगणचा अभिनय जितका प्रभावी आहे, तितकाच या कथेचा शेवट कसा होणार याबद्दलचा सस्पेंस गडद होत चालला आहे. चित्रपटाचे दिग्दर्शक अभिषेक पाठक यांनी अत्यंत अभ्यासपूर्ण पद्धतीने या कथेला अंतिम वळण दिले आहे. त्यांनी एका मुलाखतीत स्पष्ट केले होते कि हा चित्रपट केवळ व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी बनवलेला नाही, तर यामागची कथा प्रेक्षकांच्या भावनांशी जोडलेली आहे. तब्बल चार वर्षे या कथेच्या लेखनासाठी दिली गेली आहेत, ज्यावरून समजते कि चित्रपटाच्या गुणवत्तेशी कोणतीही तडजोड केली गेलेली नाही.
चित्रपटाच्या या तिसऱ्या पर्वात केवळ पात्रांचे भावविश्वच बदललेले नाही, तर संपूर्ण कथेचा कॅनव्हास अधिक मोठा झाला आहे. विजय साळगावकर समोर आता केवळ स्थानिक पोलिसांचा सामना करण्याचे आव्हान नाही, तर राष्ट्रीय पातळीवरील आणि अत्यंत उच्च बौद्धिक क्षमता असणाऱ्या यंत्रणेविरुद्ध लढा द्यायचा आहे. आधीच्या भागांमध्ये आपण पाहिले कि विजयने कशा प्रकारे आपल्या कुटुंबाला वाचवण्यासाठी एका कोपऱ्यात बसून संपूर्ण तपास यंत्रणेला वेठीस धरले होते. मात्र, वेळ जसजशी पुढे सरकत जाती, तसतसे पुराव्यांचे धागेदोरे अधिक गुंतागुंतीचे होत जातात. प्रेक्षकांच्या दृष्टीने हा चित्रपट केवळ एक मर्डर मिस्ट्री नसून, एका गुन्हेगाराच्या मानसिकतेचा आणि त्याच्या पश्चातापाचाही प्रवास आहे. विजयच्या चेहऱ्यावर दिसणारी ती शांतता आणि त्याच्या डोळ्यांमागील प्रचंड धाकधूक प्रेक्षकांना थक्क करून सोडते. तो एक असा नायक आहे ज्याला आपण सरस ठरवू शकतो, ना पूर्णपणे अपराधी मानू शकतो. कायद्याच्या पुस्तकात नसलेले परंतु न्यायाच्या तराजूत तंतोतंत बसणारे नियम तो स्वतःसाठी तयार करतो, आणि हाच विरोधाभास प्रेक्षकांना त्याच्या पाठीशी उभे राहण्यास भाग पाडतो.
या तिसऱ्या टप्प्यात परिस्थिती पूर्वीसारखी सोपी राहिलेली नाही. विजय साळगावकर समोर या वेळी केवळ जुन्या केसेसचा तपास करण्याचे आव्हान नाही, तर एका नवीन आणि अधिक चलाख पोलीस अधिकाऱ्याशी त्याचा सामना होणार आहे. आधीच्या भागांमध्ये अक्षय खन्नाने आपल्या अभिनयाने जी धाकधूक निर्माण केली होती, तीच धुरा आता जयदीप अहलावत यांनी क्राइम ब्रांचच्या एका अत्यंत हुशार एसपीच्या भूमिकेतून सांभाळली आहे. जयदीप अहलावत यांची कामाची शैली आणि त्यांचा शांत पण भेदक स्वभाव विजयच्या विचार करण्याच्या पद्धतीला थेट आव्हान देणारा ठरणार आहे. आता खरी लढाई बुद्धिवंतांची आहे. एकीकडे कुटुंबाचा जीव वाचवण्यासाठी सर्वस्व पणाला लावणारा विजय आणि दुसरीकडे सत्याचा शोध घेण्यासाठी कोपरानिओपा शोधणारा पोलीस अधिकारी, यांच्यातील हा संघर्ष म्हणजे केवळ एक सिनेमा नसून मनाचा खेळ आहे. चित्रपटाचे दिग्दर्शक आणि लेखकांनी हे सुनिश्चित केले आहे कि प्रेक्षकांच्या अपेक्षांचा वॉर्डाेरा भंग होणार नाही आणि त्यांना प्रत्येक क्षणी एका नव्या रहस्याचा उलगडा होत राहील.
चित्रपटाच्या या अखेरच्या पर्वात तांत्रिक बाजू आणि कलाकारांची निवड अत्यंत चोख असल्याचे दिसून येते. तब्बल १५० मिनिटांच्या या चित्रपटात एकही अनावश्यक प्रसंग किंवा गाणे ठेवलेले नाही, ज्यामुळे कथेचा वेग आणि ओघ अखंडित राहतो. चित्रपटाला मिळालेले ‘यू/ए’ प्रमाणपत्र आणि कुठल्याही प्रकारची कात्री न लावता प्रदर्शित होणे हे दर्शवते कि निर्मात्यांचा आपल्या कथेवर आणि पटकथेवर किती गाढ आत्मविश्वास आहे. श्रिया सरन, इशिता दत्ता आणि मृणाल जाधव या सर्वच कलाकारांनी पुन्हा एकदा साळगावकर कुटुंबातील आपले जुने नाते अत्यंत जिवंतपणे उभे केले आहे. तब्बूची पोलिसांच्या भूमिकेतील जरब आणि नवीन अभिनेत्यांची भर यामुळे चित्रपटाची रंगत आणखी वाढली आहे. प्रेक्षकांना ठाऊक असते कि विजय काय करणार आहे, तरीसुद्धा त्याची पुढची चाल काय असेल हे पाहण्यासाठी प्रत्येकाच्या मनात एक अज्ञाताची भीती आणि उत्सुकता कायम असते. हीच या फ्रँचायझीची खरी जादू आहे.
भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात जेव्हा जेव्हा सस्पेन्स थ्रिलर चित्रपटांचा उल्लेख केला जाईल, तेव्हा ‘दृश्यम’चे नाव कायम अग्रक्रमाने घेतले जाईल. या कथेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे तिची साधी मांडणी असूनही ती प्रेक्षकांना खिळवून ठेवणारी आहे. कोणताही मोठा तामझाम न करता, केवळ मानवी स्वभावाच्या आणि नातेसंबंधांच्या आधारावर उभी राहिलेली ही इमारत अचंबित करणारी आहे. विजय साळगावकरची ही अखेरची लढाई केवळ पोलिसांविरुद्ध नसून ती काळाच्या आणि पुराव्यांच्या विरुद्धची आहे. आजच्या डिजिटल युगात जिथे प्रत्येक गोष्ट सीसीटीव्ही कॅमेरे आणि डिजिटल डेटाद्वारे ट्रॅक केली जाती, तिथे एका साध्या माणसाने तंत्रज्ञानाला आणि आधुनिक तपासाला दिलेले आव्हान अत्यंत रंजक वाटते. प्रेक्षक जेव्हा चित्रपट पाहतात, तेव्हा ते केवळ पडद्यावर घडणाऱ्या घटना बघत नाहीत, तर ते स्वतः विजयच्या जागी स्वतःला कल्पून विचार करू लागतात. जर आपण तिथे असतो, तर आपण काय केले असते? हा प्रश्न प्रेक्षकांच्या मनात घोळत राहतो आणि हीच कोणत्याही उत्तम कथेची सर्वात मोठी पावती असते.
कालपरत्वे बदलत जाणारे सिनेमॅटिक विश्व आणि प्रेक्षकांची बदललेली आवड या पार्श्वभूमीवर ‘दृश्यम’ सारख्या चित्रपटांनी हे सिद्ध करून दाखवले आहे कि जर पटकथा मजबूत असेल आणि दिग्दर्शन उत्तम असेल, तर प्रेक्षक आजही उत्तम आशयाला डोक्यावर घेतात. विजय साळगावकरचे पात्र हे भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात एका अशा सामान्य माणसाचे प्रतीक बनले आहे, जो अस्मानी संकटांसमोर कधीही गुडघे टेकवत नाही. तो गुन्हेगार आहे की आपल्या कुटुंबाचा रक्षक, या नैतिक द्विधेत प्रेक्षकांनाही अडकवून ठेवण्याचे कसब या चित्रपटाने साध्य केले आहे. जेव्हा चित्रपट संपतो, तेव्हा प्रेक्षकांच्या मनात अनेक विचार घर करतात आणि कायद्याच्या चौकटीत राहून न्याय मिळवणे किंवा स्वतःच्या हाताने न्याय निर्माण करणे यावर चर्चा सुरू होतात. या अंतिम अध्यायाने केवळ एका कथेला पूर्णविराम दिलेला नाही, तर भारतीय थ्रिलर चित्रपटांच्या इतिहासात एक नवा मानदंड प्रस्थापित केला आहे. विजयच्या या अखेरच्या डावात तो जिंकणार की पोलीस त्याचा हा किल्ला उद्ध्वस्त करणार, याचे उत्तर शोधताना प्रेक्षकांचा हा प्रवास कायमचा स्मरणात राहणारा ठरणार आहे.
