-उमाजी म. केळुसकर / वास्तव
महाराष्ट्राच्या मातीला स्वाभिमानाचा, अन्यायाविरुद्ध पेटून उठण्याचा आणि परकीय किंवा आक्रमक प्रवृत्तींना पळवून लावण्याचा देदीप्यमान इतिहास लाभलेला आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पावन स्पर्शाने पुनीत झालेल्या या भूमीत गुण्यागोविंदाने राहणाऱ्या, स्थानिक संस्कृतीचा सन्मान करणाऱ्या प्रत्येकाचे स्वागतच झाले आहे. परंतु, जेव्हा आदराचा, आदरातिथ्याचा आणि सहनशीलतेचा गैरफायदा घेतला जातो, तेव्हा तो सहिष्णुतेचा पराभव नसून ती आक्रमक प्रवृत्तींची मस्ती मानली पाहिजे. उरणमधील द्रोणागिरी नोड येथे घडलेली अलिकडची धक्कादायक घटना ही याच बेकाबू प्रवृत्तीचे विदारक आणि चीड आणणारे दर्शन घडवणारी आहे. या घटनेमुळे स्थानिक जनतेच्या मनात संतापाची प्रचंड तीव्र लाट उसळली असून लोकांचा प्रशासनावरील विश्वास उडाला आहे. एका भल्या पहाटे किंवा रात्रीच्या वेळी आपल्या कुटुंबासह शांततेत जगणाऱ्या स्थानिक भूमिपुत्रावर, त्याच्या चिमुकल्या मुलीवर आणि कुटुंबावर परप्रांतीयांच्या एका उकाड्या टोळक्याने लोखंडी रॉड, कोयता, हातोडे आणि थेट कुऱ्हाडीने हल्ला करावा, हा कुठला न्याय? अन्नावरील खरकटे पाणी अंगावर उडाल्याचे क्षुल्लक कारण आणि त्यावरून विचारलेला साधा जाब… एवढ्याशा गोष्टीवरून थेट १० ते १५ जणांचा हिंसक जमाव गोळा होतो आणि स्थानिक कुटुंबाला संपवायच्या ईर्ष्येने कुऱ्हाड फेकून मारली जाते! सात वर्षांच्या चिमुकल्या मुलीच्या दिशेने भिरकावलेली ती कुऱ्हाड सुदैवाने हुकली, म्हणून एका निष्पाप बालिकेचा प्राण वाचला; अन्यथा आज रायगड जिल्ह्यात कोणता आक्रोश पाहायला मिळाला असता, याची कल्पनाच केलेली बरी!
उरण, द्रोणागिरी आणि एकंदरीतच नवी मुंबई व रायगडचा सागरी किनारी भाग हा नेहमीच शांतताप्रिय, मेहनती आणि कायदा मानणाऱ्या स्थानिक भूमिपुत्रांचा भाग म्हणून ओळखला गेला आहे. जेएनपीटी बंदर, विविध औद्योगिकीकरण आणि सिडकोच्या नगररचना प्रकल्पांमुळे या भागात रोजगाराच्या आणि व्यवसायाच्या हजारो संधी निर्माण झाल्या. या संधींचा फायदा घेण्यासाठी देशभरातून लोक येथे आले आणि राहू लागले. आपल्या राज्याची औदार्यपूर्ण संस्कृती जपत स्थानिकांनी परप्रांतीयांना नेहमीच भावासारखे प्रेम दिले. स्थानिकांनीही नेहमीच मोठ्या मनाने या सर्वांना सामावून घेतले. आपल्या जमिनी दिल्या, घरे दिली आणि रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून दिल्या. परंतु, या औदार्याचा बदला आज स्थानिक कटू अनुभवांनी चुकवत आहेत. बाहेरून आलेल्या या टोळ्यांचा माज इतका वाढला आहे की, आता त्यांना या मातीतील माणसांचा, कायद्याचा आणि पोलिसांचा कोणताही धाक उरलेला नाही. स्थानिक तरुण जेव्हा स्वतःच्या न्याय्य हक्कांसाठी आवाज उठवतात, तेव्हा त्यांना जीवे मारण्याच्या धमक्या दिल्या जातात. किरकोळ वादातून एका स्थानिक कुटुंबावर अक्षरशः प्राणघातक शस्त्रांनी हल्ला चढवला जातो, घरातील महिला आणि बालकांना लक्ष्य केले जाते, वाहनांची तोडफोड केली जाते आणि चोरीचा दरोडा टाकला जातो, हे दृश्य नक्की कुठल्या राज्यातील गुंडगिरीची आठवण करून देते? ही भूमी महाराष्ट्राची आहे, गुंडांच्या आणि भाईगिरांच्या बेकायदेशीर झोपडपट्ट्यांची जहागीर नाही, याचा विसर या माजलेल्या परप्रांतीयांना पडला आहे का?
सध्याच्या परिस्थितीचा विचार करता ही केवळ एक सुटी किंवा अपवादात्मक घटना उरलेली नाही. द्रोणागिरी, उलवे, तळोजा, पनवेल यांसारख्या झपाट्याने विकसित होणाऱ्या भागात परप्रांतीय गुन्हेगारांचे पेकाट पसरले आहे. बेकायदेशीर झोपड्या, कोणतीही नोंद नसलेले भाडेकरू, कसलीही आधार किंवा पोलीस पडताळणी न करता साचलेले अनधिकृत कामगार यांमुळे या भागात गुन्हेगारीचे मोठे जाळे तयार झाले आहे. या अनधिकृत वस्त्यांमध्ये बेकायदेशीर दारूविक्री, अमली पदार्थांचा व्यापार आणि शस्त्रास्त्रांची साठेबाजी खुलेआम सुरू आहे. स्थानिक नागरिकांना आपल्याच अंगणात, आपल्याच रस्त्यांवर दहशतीखाली जगावे लागत आहे. महिलांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. रात्रीच्या वेळी महिला आणि मुलींना घरातून बाहेर पडणे मुश्कील झाले असून भीतीचे वातावरण पसरले आहे. किरकोळ बाचाबाची झाली की एका फोनवर १० ते १५ जणांचा हिंसक जमाव शस्त्रांनिशी हजर होतो, ही बाब अत्यंत गंभीर आणि कायदा-सुव्यवस्थेचे तीन-तेरा वाजवणारी आहे. जर स्थानिक माणसाला त्याच्याच जन्मभूमीत न्याय मागण्यासाठी, जाब विचारण्यासाठी किंवा शांततेने जगण्यासाठी भीती वाटू लागली, तर ती येथील प्रशासनाची आणि कायदा सुव्यवस्थेची मोठी हार मानावी लागेल. ही मस्ती वेळीच ठेचली नाही, तर उद्या रायगड आणि महाराष्ट्रातील प्रत्येक शहरात स्थानिकांना आपल्या अस्तित्वासाठी, सुरक्षेसाठी रस्त्यावर उतरावे लागेल.
या घटनेनंतर पोलिसांनी काही आरोपींना अटक केली असली, तरी एवढ्याने भागणार नाही. उरण पोलीस ठाण्यात दाखल झालेली एफआयआर ही केवळ कागदी कारवाई ठरता कामा नये. या प्रकरणात भारतीय न्याय संहितेनुसार जी कलमे लावण्यात आली आहेत, त्या अन्वये आरोपींवर कडकडीत कारवाई झाली पाहिजे. कोणत्याही राजकीय दबावाला बळी न पडता पोलिसांनी या गुंडांवर मोक्का अंतर्गत कठोर गुन्हा नोंदवला पाहिजे. ज्यांनी ७ वर्षांच्या चिमुकलीवर कुऱ्हाड चालवण्याचे दुःसाहस केले, त्या गुंडांना आणि त्यांच्या पाठीशी उभ्या असणाऱ्या संपूर्ण जमावाला असा धडा शिकवला पाहिजे की, पुन्हा कोणा स्थानिक कुटुंबाकडे वाकड्या नजरेने पाहण्याची कोणाची हिम्मत होणार नाही. यासोबतच, पोलिसांनी आणि सिडको प्रशासनाने द्रोणागिरी आणि लगतच्या परिसरातील सर्व बेकायदेशीर झोपड्या, अनधिकृत बांधकामे आणि नोंदणी नसलेल्या कामगारांचे सर्वेक्षण तातडीने सुरू केले पाहिजे. जे घरमालक परप्रांतीयांची कोणतीही कागदपत्रे न घेता त्यांना आसरा देतात, त्यांच्यावरही गुन्हे दाखल केले पाहिजेत. भाडेकरूंची पोलीस पडताळणी न करणाऱ्या घरमालकांवरही गुन्हे दाखल झाले पाहिजेत. कारण अनधिकृत निवारे हेच अशा गुन्हेगारी वृत्तीचे मुख्य आश्रयस्थान बनले आहेत.
स्थानिक लोकप्रतिनिधी, शासन आणि गृहविभागाने आता डोळेझाक करणे थांबवले पाहिजे. सत्ताधाऱ्यांनी आणि स्थानिक प्रशासनाने आता कठोर निर्णय घेऊन या माफिया टोळ्यांचा कायमचा बंदोबस्त केला पाहिजे. मतांच्या राजकारणासाठी किंवा स्वस्त कामगारांच्या लालसेपोटी जर आपण या परप्रांतीय गुंडगिरीकडे दुर्लक्ष करत राहिलो, तर महाराष्ट्राची अवस्था काही अति-गुन्हेगारीप्रवण राज्यांसारखी व्हायला वेळ लागणार नाही. भूमिपुत्रांच्या संयमाचा अंत पाहू नका. स्थानिक जनता शांत आहे, सहिष्णू आहे, याचा अर्थ ती लाचार किंवा कमकुवत आहे असा गैरसमज कोणीही करून घेऊ नये. महाराष्ट्राच्या मातीत जशी पाहुणचाराची परंपरा आहे, तशीच अन्यायाविरुद्ध आणि माजलेल्या वृत्तींविरुद्ध हातात शस्त्र धरून प्रतिकार करण्याची परंपराही रक्तात भिनलेली आहे. जर पोलिसांनी त्वरित कठोर पावले उचलली नाहीत, तर स्थानिक जनता स्वतःचा बचाव करण्यासाठी हातात कायदा घेईल. द्रोणागिरीतील हल्ला हा धोक्याचा इशारा आहे. प्रशासनाने तात्काळ कठोर पावले उचलून या सर्व हल्लेखोरांवर मोक्का किंवा तत्सम कठोर कायदे लावून त्यांची रवानगी तुरुंगात करावी आणि परिसरात पोलिसांचा धाक निर्माण करावा. अन्यथा, स्थानिकांच्या जीवावर उठलेल्या या माजलेल्या प्रवृत्तींना कसे वेशीपार करायचे, हे महाराष्ट्रातील जनता आणि स्थानिक भूमिपुत्र उत्तम प्रकारे जाणतात!
