-उमाजी म. केळुसकर / वास्तव
पुणे-मुंबई एक्सप्रेस वेवर खालापूर टोलनाका परिसरातील मांडप गावच्या हद्दीत पिस्तुलाचा धाक दाखवून कारचालकाला लुटल्याची घटना समोर आली आहे. २५ सप्टेंबर रोजी दुपारी २.२५ वाजण्याच्या सुमारास घडलेली ही घटना केवळ एका लुटमारीपुरती मर्यादित नसून, राज्याच्या सर्वात महत्त्वाच्या आणि व्यस्त समजल्या जाणाऱ्या द्रुतगती महामार्गावरील सुरक्षेच्या धिंडवडे उडवणारी आहे. एका अॅप्लिकेशनवरून पुणे ते बेलापूर सीबीडी असा प्रवास करण्यासाठी कार भाड्याने घेण्यात आली होती. खालापूर टोलनाका ओलांडल्यानंतर मुंबईच्या दिशेने जाणाऱ्या मार्गावर सीसीटीव्ही कॅमेऱ्याच्या खांबावळच आरोपीने चालकाला कार रस्त्याच्या कडेला उभी करण्यास सांगून त्याच्या डोक्याला पिस्तूल लावले आणि खिशातील चार हजार रुपये हिसकावून पळ काढला. या संपूर्ण प्रकारामुळे महामार्गावरून प्रवास करणाऱ्या सामान्य नागरिकांच्या अन् वाहनचालकांच्या सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा एकदा अत्यंत गंभीर स्वरूपात ऐरणीवर आला आहे.
पुणे-मुंबई एक्सप्रेस वे हा महाराष्ट्रातील आर्थिक आणि दळणवळणाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा महामार्ग मानला जातो. दररोज हजारो गाड्या या रस्त्यावरून वेगाने धावतात. लाखो प्रवासी, व्यावसायिक, चाकरमानी आणि पर्यटक या मार्गाचा वापर करतात. अशा गजबजलेल्या आणि हाय-टेक समजल्या जाणाऱ्या महामार्गावर भरदुपारी २.२५ वाजता, तेही टोलनाक्यापासून अवघ्या काही अंतरावर आणि सीसीटीव्ही कॅमेऱ्याच्या अगदी जवळ एका चालकाच्या डोक्याला पिस्तूल लावले जाते, ही बाब अत्यंत धक्कादायक आणि चीड आणणारी आहे. ज्या ठिकाणी सीसीटीव्ही कॅमेरे बसवले आहेत, तिथे गुन्हेगारांना पोलिसांचा किंवा कायद्याचा कसलाही धाक उरलेला नाही, हेच या घटनेवरून स्पष्ट होते. गुन्हेगार इतके निर्धास्त आणि धीट कसे होतात, हा मुख्य प्रश्न आहे.
अलिकडच्या काळात ऑनलाईन कॅब बुकिंग आणि रेंटल कार सर्व्हिसेसचा वापर प्रचंड वाढला आहे. प्रवाशांच्या सोयीसाठी सुरू झालेल्या या अॅप्सचा वापर आता गुन्हेगार आपल्या काळ्या कृत्यांसाठी करू लागले आहेत. अॅपवर बनावट नावाने किंवा बनावट कागदपत्रांच्या आधारे प्रोफाईल बनवून गाड्या बुक करायच्या आणि निर्जन स्थळी किंवा महामार्गावर चालकाला लुटायचे, असे प्रकार वाढत चालले आहेत. या प्रकरणातही आरोपीने अॅप्लिकेशनवरून कार भाड्याने घेतली आणि प्रवासादरम्यान चालकालाच सावज बनवले. यावरून हे स्पष्ट होते की, अशा डिजिटल सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्यांच्या केवायसी (KYC) आणि प्रवाशांच्या पडताळणी प्रक्रियेत मोठ्या त्रुटी आहेत. कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला सहज गाडी भाड्याने मिळणे आणि त्याने गाडीत शस्त्रास्त्रांसह प्रवेश करणे, हे सुरक्षेच्या दृष्टीने मोठे आव्हान ठरत आहे. प्रवाशांची योग्य पडताळणी न करता सेवा पुरवणाऱ्या अशा अॅप आधारित कंपन्यांवरही कठोर कायदेशीर कारवाई करण्याची आणि त्यांच्यासाठी कडक नियमावली लागू करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
दुसरी महत्त्वाची बाब म्हणजे महामार्गांवरील पोलिसांची गस्त आणि सुरक्षा व्यवस्था. एक्सप्रेस वेवर ठिकठिकाणी टोलनाके आहेत, जिथे प्रवाशांकडून मोठा कर वसूल केला जातो. टोलच्या माध्यमातून कोट्यवधी रुपयांचा महसूल गोळा केला जात असताना प्रवाशांना आणि वाहनचालकांना नेमकी कसली सुरक्षा दिली जाते, हा सवाल या निमित्ताने विचारला गेला पाहिजे. टोलनाक्यांवर केवळ पैसे वसूल करण्याचे काम वेगाने होते, परंतु तिथे सुरक्षेच्या दृष्टीने कोणतीही काटेकोर तपासणी किंवा संशयित हालचालींवर लक्ष ठेवण्याची यंत्रणा कार्यरत नसते. महामार्गावर पेट्रोलिंग करणाऱ्या पोलीस गाड्या केवळ अपघात झाल्यास किंवा वाहतूक कोंडी झाल्यावरच दिसतात का, असा प्रश्न पडतो. जर भरदुपारी दिवसाढवळ्या पिस्तुलासारखे प्राणघातक शस्त्र बाहेर काढून दरोडा टाकला जात असेल, तर रात्रीच्या वेळी प्रवाशांची सुरक्षा कोणाच्या हाती आहे?
या घटनेतील आणखी एक गंभीर पैलू म्हणजे अवैध शस्त्रांचा शहरांमधील आणि महामार्गांवर सहज होणारा वावर. एका साध्या लुटमारीसाठी गुन्हेगाराकडे थेट पिस्तूल उपलब्ध असणे, हे राज्यांमधील अवैध शस्त्र पुरवठ्याचे जाळे किती खोलवर पसरले आहे याचे जिवंत उदाहरण आहे. पिस्तूल सहज मिळणे आणि ते घेऊन बिनधास्तपणे महामार्गावर फिरणे ही बाब गृहखात्याच्या आणि पोलीस प्रशासनाच्या गुप्तहेर यंत्रणेच्या अपयशावर बोट ठेवते. केवळ चार हजार रुपयांसाठी जर एखादा गुन्हेगार डोक्याला पिस्तूल लावू शकतो, तर चालकाने प्रतिकार केला असता तर काय घडले असते, या विचारानेच अंगावर काटा येतो. आज चार हजार रुपये लुटले गेले, उद्या कोणाचा जीव जाण्याची वाट पोलीस पाहणार आहेत का?
खालापूर पोलीस ठाण्यात याप्रकरणी गुन्हा दाखल करण्यात आला असून पोलीस तपास करत आहेत. परंतु, केवळ गुन्हा दाखल करून किंवा आरोपीला पकडून हा प्रश्न सुटणारा नाही. अशा घटनांमुळे एक्सप्रेस वेवरून प्रवास करणाऱ्या चालकांमध्ये आणि प्रवाशांमध्ये भीतीचे सावट पसरते. विशेषतः रात्रीच्या किंवा भरदुपारी एकट्याने प्रवास करणाऱ्या वाहनचालकांसाठी हा मार्ग आता असुरक्षित वाटू लागला आहे. प्रवाशांचा आणि चालकांचा पोलीस यंत्रणेवरील विश्वास टिकवून ठेवणे हे प्रशासनापुढील मोठे आव्हान आहे.
या समस्येवर मात करण्यासाठी पोलीस प्रशासनाने आणि महामार्ग प्राधिकरणाने तातडीने काही कठोर पावले उचलणे अत्यंत आवश्यक आहे. प्रथम, एक्सप्रेस वेवरील सर्व सीसीटीव्ही कॅमेरे केवळ नावापुरते नसून ते प्रत्यक्ष वेळेत (Real-time) मॉनिटर केले गेले पाहिजेत. कॅमेऱ्यांच्या परिसरात संशयित हालचाली दिसल्यास तात्काळ जवळच्या गस्ती पथकाला अलर्ट जाणारी यंत्रणा उभी केली पाहिजे. द्वितीय, महामार्गावरील पोलीस पेट्रोलिंगचे प्रमाण दुपारी आणि रात्रीच्या वेळी वाढवले पाहिजे. तृतीय, भाड्याने गाड्या पुरवणाऱ्या आणि कॅब सर्व्हिस देणाऱ्या कंपन्यांना प्रवाशांची बायोमेट्रिक किंवा आधार आधारित पडताळणी सक्तीची केली पाहिजे, जेणेकरून गुन्हेगारांची ओळख लपणार नाही.
महामार्गावरील प्रवास हा सुरक्षित आणि भयमुक्त असणे हा प्रत्येक नागरिकाचा मूलभूत हक्क आहे. टोलच्या नावाखाली लाखो रुपये मोजणाऱ्या जनतेला जर रस्त्यावर पिस्तुलाच्या धाकाचा सामना करावा लागत असेल, तर ही बाब अत्यंत लाजीरवाणी आहे. खालापूर परिसरातील ही घटना पोलीस प्रशासनासाठी एक धोक्याची घंटा ठरली पाहिजे. या घटनेतील आरोपीला तातडीने बेड्या ठोकून त्याला कठोर शिक्षा झालीच पाहिजे, पण त्याचसोबत एक्सप्रेस वेवरील सुरक्षा व्यवस्था भेदून अशा घटना पुन्हा घडणार नाहीत, यासाठी कायमस्वरूपी आणि ठोस उपाययोजना करण्याची नितांत गरज आहे. अन्यथा, द्रुतगती महामार्ग हा विकासाचा मार्ग न राहता गुन्हेगारांचा अड्डा बनेल, यात शंका नाही.
