-उमाजी म. केळुसकर / पर्यटनरंगी रंगलो
अलिबाग, महाराष्ट्राच्या नयनरम्य किनाऱ्यावरील एक महत्त्वाचे पर्यटन स्थळ. येथील निसर्गरम्य वातावरण, ऐतिहासिक किल्ले आणि शांत समुद्रकिनाऱ्यावर पर्यटकांना नेहमीच आकर्षित करत आले आहेत. याच तालुक्यातील, अलिबाग ते मांडवा विभागातील पर्यटकांना आणखी बळ देण्यासाठी आणि त्याला एक वेगळी दिशा देण्यासाठी अलिबाग कृषी पर्यटन विकास संस्था नावाचे एक महत्त्वाचे संघटन कार्यरत आहे. ९ मे २००६ रोजी स्थापन झालेली ही संस्था केवळ पर्यटन व्यावसायिकांचे प्रश्न सोडवण्यासाठी नाही, तर मोठ्या प्रमाणावर सामाजिक कार्य करण्यासाठीही कटिबद्ध आहे.
अलिबाग कृषी पर्यटन विकास संस्था हे नाव ऐकले की फक्त पर्यटन व्यवसायाशी निगडित संस्था डोळ्यासमोर उभी राहत नाही, तर एक सामाजिक, सांस्कृतिक आणि पर्यावरणपूरक आंदोलनाचा विचार मनात येतो. या संस्थेच्या स्थापनेपासून आतापर्यंत सातत्याने केलेल्या कामामुळे अलिबाग तालुका आणि परिसरात पर्यटनाचा दर्जा उंचावण्यास मोठी मदत झाली आहे. समुद्रकिनारी वसलेला अलिबाग ऐतिहासिक आणि नैसर्गिक संपत्तीने परिपूर्ण असलेला प्रदेश आहे. मुंबईपासून जवळ असल्यामुळे येथे नेहमीच पर्यटकांची गर्दी असते. मात्र, गर्दी असूनही येथील पर्यटनाचे नियोजन आणि विकासामध्ये अनेक त्रुटी होत्या. त्या ट्रुटी मात करण्यासाठी आणि पर्यटनाला अधिक सुयोग्य दिशा देण्यासाठी या संस्थेची स्थापना झाली.
अलिबाग कृषी पर्यटन विकास संस्थेचे अध्यक्षपदी अमिश शिरगावकर विराजमान आहेत. त्यांच्या नेतृत्वाखाली हे संघटन पर्यटनाच्या विकासासाठी अथक प्रयत्न करत आहे. संस्थेची रचना मजबूत आणि अनुभवी सदस्यांनी युक्त आहे. यामध्ये देवदत्त जोगलेकर, राजाराम पडवळ आणि विजय कदम हे उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत. जे संस्थेच्या कार्याला विविध दृष्टिकोनातून मार्गदर्शन देतात. संस्थेचे सचिवपद सुबोध राऊत यांच्याकडे आहे. तर शितल कोळी सहसचिव म्हणून त्यांना सहकार्य करतात. संस्थेच्या आर्थिक व्यवहारांची जबाबदारी खजिनदार सुधीर पुरी यांच्यावर आहे. या प्रमुख पदाधिकाऱ्यांबरोबर निमिश परब, शेखर पडवळ, मनोज घरत, आल्हाद जाधव, सुधाकर राणे, बाळकृष्ण कोळी, आशिष शिरगावकर आणि महेश पेडवी हे अनुभवी सदस्य म्हणून संस्थेच्या कामात सक्रिय योगदान देतात. ही सर्व मंडळी पर्यटनाच्या विविध पैलूंमध्ये खोल ज्ञान आणि अनुभव बाळगून आहेत, ज्यामुळे संस्थेचे कार्य अधिक प्रभावीपणे चालते.
अलिबाग कृषी पर्यटन विकास संस्था ही केवळ नावापुरती संस्था नाही, तर ती अलिबाग ते मांडवा परिसरासाठी, स्थळ व नागरिकांसाठी एक महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे. अनेकदा पर्यटन व्यावसायिकांना विविध प्रकारच्या अडचणींना सामोरे जावे लागते, मग त्या सरकारी धोरणांशी संबंधित असोत, पायाभूत सुविधांच्या कमतरतेमुळे असोत किंवा पर्यटकांच्या गरजा पूर्ण करण्याच्या बाबतीत असोत. अशा परिस्थितीत, हे संघटन एक व्यासपीठ म्हणून काम करते जिथे व्यावसायिक एकत्र येतात, त्यांच्या समस्यांवर चर्चा करतात आणि त्यांना सोडवण्यासाठी सामूहिक प्रयत्न करतात. संस्थেমार्फत शासनाकडे मागण्या मांडल्या जातात, नवीन योजनांबद्दल माहिती दिली जातील आणि आणि व्यावसायिकांना अद्यावत राहण्यासाठी मार्गदर्शन केले जाते. यामुळे अलिबागमध्ये एक संघटिक आणि समृद्ध पर्यटन व्यावसायिक समुदाय तयार होण्यास मदत झाली आहे. केवळ व्यवसाय नाही, तर सामाजिक बांधिलकी जपण्यासाठी अलिबाग कृषी पर्यटन विकास संस्था अग्रेसर आहे. पर्यटन व्यवसायामुळे स्थानिक समुदायाला प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षपणे रोजगार मिळतो, पण त्यासोबत पर्यावरणाची काळजी घेणे आणि स्थानिक संस्कृतीचे संवर्धन करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
ही संस्था या दोन्ही गोष्टींवर भर देते. त्यांनी मोठ्या प्रमाणात सामाजिक कार्याचे शिवधनुष्य उचलले आहे. समुद्रकिनाऱ्यांची स्वच्छता ही त्यातील एक महत्त्वाची बाब आहे. प्लॅस्टिकमुळे आणि पर्यटकांच्या निष्काळजीपणामुळे समुद्रकिनारे प्रदूषित होतात. यावर उपाय म्हणून संस्थेने नियमित स्वच्छता मोहिमा राबवल्या आहेत. शाळा-कॉलेजमधील विद्यार्थ्यांनाही या उपक्रमांत सामील करून घेऊन त्यांनी पर्यावरणबद्दलची जाणीव रुजवली आहे. तसेच शासन पुरस्कृत शहर सुशोभकरण या कामांमध्ये सहभाग, तसेच विविध जिल्ह्यांतील पर्यटन स्थळांना भेटी देण्याचे अभ्यासवर्ग, वार्षिक स्नेहसंमेलन अशा प्रकारचे उपक्रम राबविले जातात. विशेषतः, जागतिक पर्यटन दिनी मोटार सायकल रॅलीचे आयोजन करून पर्यटन जागृती केली जाते. याचबरोबर रक्तदान शिबिर, आरोग्य तपासणी शिबिर, मोफत औषध वाटप, वृद्धांना मदत अशा उपक्रमांमुळे या संस्थेचे सामाजिक बांधिलकी जोपासली आहे. विशेष म्हणजे, पर्यटनाच्या माध्यमातून मिळणाऱ्या नफ्यातील काही भाग सामाजिक कार्यासाठी वापरला जातो. यामुळे या संस्थेची प्रतिमा लोकाभिमुख राहते.
अलिबाग कृषी पर्यटन विकास संस्थेचे कार्य अलिबाग ते मांडवा पर्यटन क्षेत्रासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. कृषी पर्यटन ही एक उद्योमुख संकल्पना आहे, जी पर्यटकांना ग्रामीण जीवनाचा अनुभव देण्यासोबतच शेतकऱ्यांसाठी उत्प्राचा एक नवीन स्रोत निर्माण करते. या संस्थेच्या माध्यमातून अलिबागमध्ये कृषी पर्यटनाला अधिक प्रोत्साहन मिळते अशी आशा आहे. व्यावसायिकांचे प्रश्न सोडवून आणि सामाजिक कार्य करून, हे संघटन अलिबागता एक शाश्वत आणि जबाबदार पर्यटन स्थळ बनवण्यासाठी महत्त्पूर्ण भूमिका बजावत आहे. भविष्यात हे संघटन अलिबागच्या पर्यटन क्षेत्राला आणखी उंचीवर नेईल यात शंका नाही, ज्यामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्था मजबूत होईल आणि पर्यटकांना अधिक समृद्ध अनुभव मिळेल. अलिबाग कृषी पर्यटन विकास संस्था हे केवळ एक संघटन नसून एक व्यापक चळवळ आहे. पर्यटनाचा दर्जा उंचावणे, स्थानिकांना रोजगार देणे, सामाजिक कार्य करणे, पर्यावरण संवर्धन करणे आणि सांस्कृतिक वारसा जपणे या सर्व गोष्टी त्यांनी एकत्रितपणे साध्य करण्याचा प्रयत्न केला आहे. त्यांचे कार्य अलिबाग आणि आसपासच्या क्षेत्रासाठी प्रेरणादायी आहे.
