पायलटच बनला दहशतवादी! इस्रायली प्रवाशांना संपवण्याचा कट कसा उघड झाला? 

-उमाजी म. केळुसकर / वास्तव

आकाशात हजारो फूट उंचावर झेप घेणारे विमान म्हणजे मानवी तंत्रज्ञानाची आणि विज्ञानाची एक अत्यंत सुरक्षित व अचूक कृती मानली जाती. मात्र, आजच्या आधुनिक युगात जागतिक शांतता आणि सुरक्षेसमोर दहशतवादाचे संकट केवळ जमिनीपुरते मर्यादित राहिलेले नसून ते आता आकाशातही आपले काळे पंख पसरत आहे. ३० सप्टेंबर २०२६ रोजी जमिनीपासून ३४ हजार फूट उंचीवर असताना जेव्हा प्रवासी आपापल्या विचारात किंवा विश्रांतीत असतात, तेव्हा कॉकपिटमधील वैमानिक आणि सहवैमानिक संपूर्ण विमानाची आणि शेकडो प्रवाशांच्या प्राणांची धुरा सांभाळत असतात. परंतु, ज्या हातांवर प्रवाशांच्या सुरक्षेची जबाबदारी सोपवली गेली आहे, तेच हात जेव्हा विशिष्ट इस्लामिक आणि जिहादी कट्टरपंथी विचारसरणीने बरबटून भक्षक बनतात, तेव्हा काय भयानक परिस्थिती ओढवू शकते, याचे जिवंत आणि थरकाप उडवणारे उदाहरण नुकतेच जगासमोर आले आहे. दुबईवरून इस्रायलकडे जाणाऱ्या ‘फ्लाय दुबई’च्या विमानामध्ये ३० सप्टेंबर २०२६ रोजी घडलेली ही घटना केवळ एका वैयक्तिक हल्ल्याचा टळलेला धोका नसून, ती जागतिक दहशतवादाचे नवे आणि अत्यंत भीषण वास्तव जगासमोर उभी करणारी एक गंभीर सुरक्षा समस्या आहे. या भीषण संकटाच्या वेळी भारतीय वंशाचे कॅप्टन स्मित मछार यांनी दाखवलेले प्रसंगावधान, विलक्षण धर्य आणि अफाट शौर्य यामुळेच आज सुमारे १८० निरपराध प्रवाशांचे प्राण वाचू शकले आहेत. 

आधुनिक जगात विमान प्रवास हा केवळ एक वाहतुकीचा मार्ग राहिलेला नाही, तर तो जागतिक वाणिज्याची, संस्कृतींच्या देवाणघेवाणीची आणि मानवी परस्परसंबंधांची एक अत्यंत सुरक्षित वाहिनी मानला जातो. परंतु, जेव्हा याच आधुनिक तंत्रज्ञानाचा आणि प्रवाशांच्या विश्वासाचा वापर मानवाविरुद्धच्या हिंसेसाठी, विनाशासाठी आणि एका विशिष्ट समुदायाच्या सामूहिक संहारासाठी केला जाऊ लागतो, तेव्हा संपूर्ण मानवता विचार करायला प्रवृत्त होते. अलीकडेच फ्लाई दुबईच्या फ्लाईट एफझेड १०७३ वर झालेला भीषण हल्ला आणि त्याचे धागेदोरे हा केवळ एका वैयक्तिक वैमानिकाचा उन्माद किंवा मानसिक ताणतणाव नव्हता, तर तो जागतिक सुरक्षेला आव्हान देणारा एक अत्यंत गंभीर आणि सुनियोजित दहशतवादी कट होता. ९/११ च्या हल्ल्याची आठवण करून देणारा हा प्रकार जगातील सर्व देशांच्या सुरक्षा यंत्रणांसाठी एक मोठा धोक्याचा इशारा आहे, ज्याकडे दुर्लक्ष करणे म्हणजे भविष्यातील महाविनाशाला आमंत्रण देण्यासारखे आहे.

या संपूर्ण प्रकरणाच्या केंद्रस्थानी असलेला २९ वर्षांचा ओमानचा नागरिक आणि फ्लाई दुबईचा को-पायलट हमाम अल हमामी याच्या जीवन प्रवासावर नजर टाकल्यास कट्टरतेचे विष मानवी मेंदूमध्ये कसे भिनते, याची प्रचिती येते. त्याचे कुटुंब आणि त्याचा भूतकाळ पाहता, ओमानचे नागरिकत्व लाभलेला असतानाही त्याची वैचारिक जडणघडण सिरियासारख्या कट्टर इस्लामी आणि जिहादी विचारसरणीच्या प्रभावाखाली झाल्याचे स्पष्ट होते. सिरिया आणि मध्य पूर्वेतील काही भागांत फोफावलेल्या कट्टर सुन्नी-जिहादी विचारसरणीने त्याच्या मनात ज्यू आणि इस्रायली लोकांबद्दल तीव्र द्वेष निर्माण केला होता. प्राथमिक शिक्षणानंतर विमानचालनासारख्या अत्यंत जबाबदार आणि तांत्रिक क्षेत्रात प्रवेश केलेल्या या युवकाने आपल्या व्यावसायिक कौशल्याचा वापर देशांची जोडणी करण्यासाठी नव्हे, तर विध्वंसासाठी करण्याचा मार्ग निवडला. मानवी जीवनाची कोणतीही पर्वा न करता, केवळ एका विशिष्ट देशाच्या नागरिकांचा, विशेषतः इस्रायली प्रवाशांचा अंत पाहण्याचा त्याचा विघातक मानस त्याच्या विकृत मानसिकतेची साक्ष देतो, जी संपूर्ण मानवतेसाठी आणि शांतताप्रिय समाजासाठी घातक आहे.

सर्वात चिंतेची बाब म्हणजे, या व्यक्तीच्या संशयास्पद हालचाली आणि जिहादी साहित्याशी असलेला संबंध यापूर्वीच ओमान एअरच्या यंत्रणांच्या निदर्शनास आला होता. त्याच्याजवळ सापडलेले पॅलेस्टाईन, इराण आणि आयसिसशी संबंधित अतिरेकी साहित्य पाहून त्याला विमानापासून दूर सारत डेस्क जॉबवर नियुक्त करण्यात आले होते. अशा व्यक्तीवर आधीच संशयाची सुई असताना आणि त्याच्या भूतकाळात लाल निशाण (रेड फ्लॅग) लागलेले असतानाही, फ्लाई दुबईसारख्या मोठ्या विमान कंपनीने त्याला २०२६ मध्ये नोकरीवर कसे घेतले, हा अत्यंत गंभीर प्रश्न आहे. व्यावसायिक भरती प्रक्रियेतील ही त्रुटी किंवा दुर्लक्ष केवळ एका कंपनीची चूक नसून ती संपूर्ण जागतिक विमान वाहतूक सुरक्षा यंत्रणेतील एक मोठी पोकळी अधोरेखित करते. ज्या व्यक्तीच्या विचारांमध्ये कट्टरता मुरली आहे, जिच्या आचरणात मानवी मूल्यांचा आणि सहिष्णुतेचा अभाव आहे, तिला विमानासारख्या संवेदनशील आणि हत्यार बनू शकणाऱ्या यंत्राचे नियंत्रण देणे म्हणजे शेकडो निरपराध प्रवाशांच्या जिवाशी खेळणे ठरते.

हल्ल्याच्या रात्री जे घडले, ते केवळ थरारक नसून थरकाप उडवणारे होते. सुरुवातीला हा वाद कॉकपिटमधील दोन सहकाऱ्यांमधील सामान्य वैयक्तिक संघर्ष असल्याचे भासवण्याचा जागतिक मीडियाने प्रयत्न केला, जेणेकरून मूळ समस्येवरून लोकांचे लक्ष विचलित करता येईल. परंतु, जसजसे गुप्तचर यंत्रणांचे अहवाल समोर आले, तसतसे स्पष्ट झाले की हा एक अत्यंत पद्धतशीरपणे रचलेला दहशतवादी कट होता. विमानामध्ये आपत्कालीन स्थितीसाठी ठेवलेली ‘क्रॅश ॲक्स’ सारखी कुऱ्हाड वापरून सहकाऱ्यावर झालेला जीवघेणा हल्ला हा पूर्वनियोजित होता. या हल्ल्याचा खरा उद्देश विमान जॉर्डनची सीमा ओलांडून इस्रायलच्या हद्दीत नेणे आणि तिथे एखाद्या महत्त्वाच्या इमारतीवर ते आदळवून ९/११ सारखा भीषण विध्वंस घडवून आणणे हा होता, जेणेकरून विमानातील सुमारे दीडशे इस्रायली प्रवाशांसह भूमीवरीलही शेकडो लोकांचे बळी घेता येतील.

या संपूर्ण कटात एका बाबतीचे विशेष कौतुक करावे लागेल, ते म्हणजे विमानातील कर्मचारी आणि इतर प्रवाशांनी दाखवलेले अतूल्य धाडस व प्रसंगावधान. जर त्या वेळी वैमानिक कक्षात आणि विमानात योग्य वेळी तीव्र प्रतिकार झाला नसता आणि आरोपीचा तो विघातक कट हाणून पाडला नसता, तर आज जगाचा नकाशा वेगळा असता आणि एका नव्या जागतिक संघर्षाला तोंड फुटले असते. जेव्हा आरोपीचा हा संपूर्ण प्लॅन फसला, तेव्हा तो पोलिसांसमोर सतत “मला मारून टाका” असे पुटपुटत होता, यावरून त्याला आपल्या कृत्याची आणि त्यातून होणाऱ्या जागतिक मानहानीची पूर्ण जाणीव होती. एका बाजूला मृत्यूनंतरचा कथित जिहाद साधण्याची भाषा करायची आणि जब स्वतःवर वेळ येते तेव्हा सुरक्षेसाठी वा बचावासाठी आसुसलेले असायचे, ही अशा सर्व तथाकथित कट्टरतावादी विचारसरणीची अत्यंत दुटप्पी आणि पोकळ बाजू असते.

सध्या या प्रकरणाची व्याप्ती केवळ एका घटनेपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती, ओमान, इस्रायल आणि अमेरिका या पाच देशांच्या गुप्तचर यंत्रणा संयुक्तपणे या प्रकरणाचा कसून तपास करत आहेत. युएईने या दहशतवादी कृत्यापासून आपले हात झटकत याला थेट दहशतवादी हल्ला म्हणून घोषित केले आहे, तर इस्रायलच्या मोसाद आणि शिन बेटसारख्या यंत्रणा यामागील जागतिक जाळे शोधण्याचा प्रयत्न करत आहेत. डोनाल ट्रम्प किंवा इतर जागतिक नेत्यांनी जरी यामागे इराण किंवा इतर संघटनांच्या सहभागाचा संशय व्यक्त केला असला, तरी आतापर्यंतच्या तपासात हा हमाम अल हमामीचा स्वतः प्रेरित झालेला आणि जिहादी साहित्याने झपाटलेला एक स्वतंत्र हल्ला असल्याचेच प्रामुख्याने समोर आले आहे. असे असले तरी, अशा एकाकी लांडक्यांना (Lone Wolves) वैमानिक किंवा संवेदनशील पदांवर संधी मिळणे, हे देशांच्या अंतर्गत सुरक्षा यंत्रणेसाठी एक मोठे आव्हान आहे.

या संपूर्ण घटनेने जगासमोर काही अत्यंत महत्त्वाचे धडे ठेवले आहेत. पहिला आणि सर्वात महत्त्वाचा धडा म्हणजे, विमान कंपन्यांच्या भरती प्रक्रियेत आणि सुरक्षा पडताळणीत कोणतीही शिथिलता चालणार नाही. ज्या कर्मचाऱ्यांचा इतिहास संशयास्पद आहे किंवा ज्यांच्या मानसिकतेमध्ये कट्टरतेचे बीज पेरले गेले आहे, त्यांना अशा संवेदनशील ठिकाणी काम करण्याची परवानगी देणे म्हणजे देशाच्या सार्वभौमत्वाला आणि नागरिकांच्या सुरक्षेला धोक्यात घालणे आहे. दुसरा महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे, धार्मिक किंवा वैचारिक अतिरेकाचे लोण रोखण्यासाठी केवळ स्थानिक पातळीवर नव्हे, तर आंतरराष्ट्रीय स्तरावर माहितीची देवाणघेवाण अधिक मजबूत करावी लागेल. आज दहशतवाद केवळ जमिनीवर किंवा सीमेवर मर्यादित राहिलेला नाही, तर तो आकाशात, तंत्रज्ञानात आणि मानवी मनामध्ये प्रवेश करत आहे.

शेवटी, हमाम अल हमामीच्या या कृत्याने संपूर्ण जगाला पुन्हा एकदा सावध केले आहे कि सुरक्षितता ही कधीही गृहीत धरता येत नाही. शांतताप्रिय नागरिक जेव्हा आकाशात विमानाने प्रवास करतात, तेव्हा त्यांना आपल्या सुरक्षिततेची हमी हवी असते. जर विमानातच बसणारा पायलटक्षक बनून बसला, तर त्या प्रवाशांच्या सुरक्षेची जबाबदारी कोण घेणार? या घटनेचा गांभीर्याने विचार करून सर्व देशांनी, विमान कंपन्यांनी आणि सुरक्षा यंत्रणांनी आपल्या धोरणांमध्ये तातडीने आमूलाग्र बदल करणे गरजेचे आहे. कट्टरतेचा बीमोड करण्यासाठी केवळ राजकीय भाषणे पुरेशी नसून कठोर कायदे, पारदर्शक पडताळणी आणि शून्य सहिष्णुतेचे धोरण राबवावे लागेल. तरच भविष्यात अशा प्रकारच्या अमानुष आणि विघातक घटनांना आळा घालता येईल आणि मानवी वस्तीमध्ये शांततेचा संदेश खऱ्या अर्थाने रुजवता येईल.