-उमाजी म. केळुसकर / वास्तव
आजच्या गतिमान आणि तंत्रज्ञान-प्रधान युगात कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात ‘एआय’ने जीवनाच्या प्रत्येक क्षेत्रात आपले पाय घट्ट रोवले आहेत. विशेषतः व्यावसायिक आणि आर्थिक जगतात एआयमुळे अमुलाग्र बदल घडत असून, आता या तंत्रज्ञानाचे महत्त्व लक्षात घेऊन सनदी लेखापालांच्या (सीए) शिक्षणातही मोठा ऐतिहासिक बदल करण्यात आला आहे. ‘द इन्स्टिट्यूट ऑफ चार्टर्ड अकाउंटंट्स ऑफ इंडिया’ (आयसीएआय) ने सीएच्या अभ्यासक्रमात ‘एआय’चा समावेश करण्याचा अत्यंत दूरदर्शी आणि महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. हा निर्णय केवळ एका अभ्यासक्रमातील बदल नसून येत्या काळातील आर्थिक क्षेत्राच्या भविष्याची दिशा ठरवणारा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे.
आधुनिक युगातील आव्हाने स्वीकारताना व्यावसायिक शिक्षणामध्ये कालानुरूप आमूलाग्र बदल करणे ही आजच्या काळाची सर्वात मोठी आणि अनिवार्य गरज बनली आहे. तंत्रज्ञानाच्या या अभूतपूर्व प्रगतीमुळे जगभरातील उद्योगजगताचे चित्र वेगाने बदलत असून वित्तीय व्यवस्थापनाचे निकष देखील पूर्णपणे बदलून गेले आहेत. अशा या अत्यंत स्पर्धात्मक आणि बदलत्या जागतिक वातावरणात आपल्या देशाला आणि भावी अर्थतज्ज्ञांना सक्षम ठेवण्यासाठी केवळ जुन्या चौकटीत अभ्यासक्रम राबवणे आता पुरेसे ठरत नाही. आर्थिक विश्लेषणाची नवनवीन साधने आणि स्वयंचलित प्रणालींनी व्यावसायिक विश्वात आपले बस्तान घट्ट बसवले आहे, ज्यामुळे प्रत्येक क्षेत्रातील व्यावसायिक व्यक्तीला तंत्रज्ञानाची सखोल जाण असणे अत्यंत गरजेचे ठरले आहे.
पारंपारिक अर्थाने सनदी लेखापाल (सीए) म्हणजे केवळ हिशेब तपासणी, टॅक्स रिटर्न भरणे आणि वित्तीय ताळेबंद जुळवणे असे समीकरण मानले जायचे. परंतु, जसजसे तंत्रज्ञान विकसित झाले, तसतसे व्यवसायाचे स्वरूपही बदलले. आजचे व्यावसायिक वातावरण अधिक गुंतागुंतीचे, वेगवान आणि डेटा-केंद्रित झाले आहे. अशा वेळी मानवी बुद्धिमत्तेला यंत्रांच्या अचूकतेची आणि गतीची जोड मिळणे काळाची गरज बनली आहे. आयसीएआयचे अध्यक्ष सीए प्रसन्न कुमार डी. यांनी स्पष्ट केल्याप्रमाणे, कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वाढता वापर आणि बदलते व्यावसायिक वातावरण लक्षात घेऊनच हा निर्णय घेण्यात आला आहे. ज्या विद्यार्थ्यांच्या विद्यमान अभ्यासक्रमात एआयचा समावेश नव्हता, त्यांच्यासाठी ‘ऑरा’ नावाचा स्वतंत्र प्रशिक्षण अभ्यासक्रम सुरू करण्यात आला असून आगामी काळात नवीन अभ्यासक्रमात थेट एआयचा समावेश करण्याची प्रक्रिया देखील वेगाने सुरू आहे.
देशाच्या आर्थिक विकासाचा कणा मानल्या जाणाऱ्या सनदी लेखापाल पेशाला अधिक बळकट आणि प्रगत बनवण्यासाठी घेतलेला हा निर्णय अत्यंत स्तुत्य आहे. भविष्यातील आर्थिक गुंतागुंत सोडवण्यासाठी केवळ तज्ज्ञ मेंदूंचीच नव्हे, तर अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड असलेल्या अफाट बुद्धिमत्तेची आवश्यकता भासणार आहे. कॉर्पोरेट जगतात कंपन्यांचे व्यवहार आता सीमापार जाऊन डिजिटल माध्यमातून चालतात, जिथे सायबर सुरक्षा, डेटा गोपनीयता आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित विश्लेषण अत्यंत महत्त्वाचे ठरू लागले आहे. त्यामुळेच सीए विद्यार्थ्यांना या डिजिटल युगातील सर्व तांत्रिक पैलूंची परिपूर्ण ओळख करून देणे ही शिक्षण व्यवस्थेची नैतिक जबाबदारी बनली आहे, जी आयसीएआयने लीलया पार पाडण्यास सुरुवात केली आहे.
या संपूर्ण उपक्रमाचे महत्त्व समजून घेताना ‘ऑरा’ प्रशिक्षणाच्या रचनेकडे लक्ष देणे आवश्यक ठरते. ‘ऑरा’च्या माध्यमातून सध्या सीएचे शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना ऑनलाइन पद्धतीने एआयच्या विविध पैलूंचे सखोल प्रशिक्षण दिले जात आहे. भविष्यात व्यावसायिक क्षेत्रात प्रत्यक्ष पाऊल ठेवण्यापूर्वी विद्यार्थ्यांना एआयच्या वापराची आवश्यक कौशल्ये मिळावीत, हा यामागील मुख्य उद्देश असल्याचे आयसीएआयचे उपाध्यक्ष सीए मंगेश किनरे यांनी सांगितले आहे. भविष्यकाळात एआय हा केवळ एक विषय न राहता मुख्य अभ्यासक्रमाचा एक अभिन्न आणि महत्त्वाचा भाग असणार आहे. याची व्याप्ती किती मोठ्या प्रमाणावर आहे, हे जुलै २०२४ पासून आतापर्यंत जवळपास ५५ हजार सीए विद्यार्थ्यांनी या प्रशिक्षणाचा लाभ घेतला आहे यावरून स्पष्ट होते.
या व्यापक प्रशिक्षणाचा आवाका आणि त्याचा विद्यार्थ्यांच्या करिअरवर होणारा सकारात्मक परिणाम अत्यंत दूरगामी असणार आहे. आजचा विद्यार्थी उद्याचा देशाचा प्रमुख आर्थिक सल्लागार किंवा मुख्य वित्तीय अधिकारी बनणार आहे, त्यामुळे त्याच्या हातात तंत्रज्ञानाचे अचूक अस्त्र असणे ही काळाची गरज आहे. केवळ कागदोपत्री हिशेब तपासण्यापेक्षा कंपन्यांच्या भविष्यातील धोरणात्मक निर्णयांमध्ये डेटा विश्लेषणाचा प्रभावी वापर कसा करावा, याचे धडे या अभ्यासक्रमातून विद्यार्थ्यांना मिळत आहेत. हा उपक्रम केवळ भारतातीलच नव्हे तर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील कंपन्यांच्या अपेक्षांना पूर्ण करणारा ठरत असून यामुळे भारतीय सीएंची जागतिक बाजारातील पत आणि मागणी आणखी प्रखरपणे वाढणार यात शंका नाही.
तंत्रज्ञानाची ही गरज ओळखून आयसीएआयने बऱ्याच वर्षांपूर्वी तयारी सुरू केली होती. साधारण तीन वर्षांपूर्वी आयसीएआयने एआयशी संबंधित उपक्रम सुरू केला आणि सीएसाठी तीन दिवसांच्या प्रत्यक्ष प्रशिक्षणावर आधारित ‘एआय प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम’ विकसित केला. विशेष म्हणजे, हा अभ्यासक्रम तयार करताना केवळ पुस्तकी ज्ञानाचा आधार घेतला गेला नाही, तर तंत्रज्ञान क्षेत्रात प्रत्यक्ष काम करणाऱ्या सीएंच्या अनुभवाचा आणि मोठ्या संख्येने तज्ज्ञ शिक्षकांची मदत घेण्यात आली आहे. ‘ऑरा-१’ पूर्ण केलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी आता अधिक प्रगत प्रशिक्षण देणारा ‘ऑरा-२’ हा टप्पा देखील सुरू केला जाणार आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांना एआयच्या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाची ओळख होईल आणि ते आधुनिक काळातील आव्हानांना समर्थपणे तोंड देऊ शकतील.
शिक्षणाचा हा पाया जितका मजबूत असेल, तितकीच व्यावसायिक उद्योगाची इमारत डौलदार आणि टिकाऊ बनेल. या अभ्यासक्रमाची रचना करताना प्रयोगात्मक आणि व्यावहारिक ज्ञानाला दिलेले प्राधान्य विशेष उल्लेखनीय आहे. केवळ सिद्धांतांचे पाठांतर करण्याऐवजी प्रत्यक्ष उद्योगांमधील आव्हाने आणि एआयच्या उपयोजनावर भर दिल्याने विद्यार्थ्यांची कल्पनाशक्ती आणि समस्या निवारण क्षमता अधिक प्रगल्भ होत आहे. येत्या काही वर्षांत जेव्हा हे प्रशिक्षित तरुण व्यावसायिक प्रत्यक्ष रणांगणात उतरतील, तेव्हा देशाच्या आर्थिक प्रगतीला एक नवा आणि वेगवान वेग प्राप्त झालेला असेल.
एआयच्या आगमनामुळे सीएच्या कार्यपद्धतीत मोठा बदल होणार आहे. ऑडिटिंग, टॅक्सटेशन, फायनान्शियल रिपोर्टिंग आणि बिझनेस लॉ यांसारख्या क्षेत्रांत प्रचंड प्रमाणावर डेटा हाताळावा लागतो. मानवी मर्यादांमुळे मोठ्या डेटाचे विश्लेषण करताना चुका होण्याची किंवा वेळ लागण्याची शक्यता असते. मात्र, एआयच्या साहाय्याने हा सर्व डेटा सेकंदाच्या आत अचूकपणे तपासता येऊ शकतो. याचा अर्थ असा नव्हे कि सीएचे महत्त्व कमी होईल, तर सीए अधिक प्रभावीपणे धोरणात्मक निर्णय घेऊ शकतील. मॅन्युअल कामांचा भार एआय हलका करेल आणि सीए अधिक उच्च दर्जाची आर्थिक सल्लागार सेवा आपल्या ग्राहकांना देऊ शकतील.
बदलत्या काळासोबत स्वतःला जुळवून न घेतल्यास मागे पडण्याची भीती असते. सनदी लेखापालांसारख्या उच्च व प्रतिष्ठा लाभलेल्या पेशामध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अंगिकार करणे हे केवळ सोयीचे नसून अस्तित्वाची अट बनले आहे. आयसीएआयने घेतलेला हा निर्णय देशातील भावी सनदी लेखापालांना जागतिक पातळीवरील स्पर्धेत टिकून राहण्यासाठी सक्षम बनवेल यात शंका नाही. भविष्यातील डिजिटल अर्थव्यवस्थेला दिशा देण्याचे सामर्थ्य या बदलामध्ये निश्चितच आहे.
